STALAG II D STARGARD
Istniał od IX 1939 do II 1945. W okresie IX-XII 1939 spełniał funkcje obozu przejściowego (Dulag L - Stargard) , w którym przebywali polscy oficerowie i szeregowi oraz polska ludność cywilna. Według. Stanu na 23 IX 1939 w obozie znajdowało się 11 350 osób, w tym 441 oficerów, 10 002 szeregowych i 907 osób cywilnych ; 30 IX 1939 - 10 410 osób , w tym 441 oficerów, 9582 szeregowych i 828 osób cywilnych ; 2 XII 1939 - 13 933 , w tym 198 oficerów , 12 908 szeregowych oraz 827 osób cywilnych. Obóz położony był w sąsiedztwie koszar. Budowali go jeńcy polscy , mieszkający zimą 1939 -40 w namiotach - wielu z nich zmarł z głodu i zimna. W 1940 władze obozowe podjęły akcję przenoszenia jeńców polskich za statusu jeńców do statusu przymusowych robotników cywilnych; opornych kierowano do karnej kompanii budującej autostradę pod Chociwlem. Akcją tą objęto następnie inne grupy narodowościowe. Większość jeńców pracowała w oddziałach roboczych , kierowanych do prac w rolnictwie , przemyśle i transporcie. Latem 1940 przywieziono pierwsze transporty jeńców francuskich , w 1941 jeńców jugosłowiańskich. W związku z tym oraz przenoszeniem Polaków do innych obozów liczba ich w obozie nieustannie się zmniejszała. 28 II 1941 w obozie stargardzkim przebywało 28 261 jeńców.
Kalendarium
* obóz został założony na militarnym terenie treningowym we wrześniu 1939. Uwięziono w nim polskich żołnierzy w celu uniemożliwienia im udziału w kampanii wrześniowej. Żołnierze z Kaszub byli w tym obozie po kampanii wrześniowej. Przez pierwszych kilka miesięcy żyli na otwartej przestrzeni albo w namiotach, podczas bardzo ostrej zimy zbudowano drewniane i ceglane baraki.
* w maju i czerwcu 1940 przywieziono francuskich i belgijskich żołnierzy wziętych do niewoli podczas Bitwy o Francję.
* latem 1941 roku przetransportowano radzieckich jeńców pojmanych podczas planu Barbarossa .
* po włoskiej kapitulacji we wrześniu i październiku 1943 przywieziono jeńców włoskich.
* W 1942 utworzono w obozie grupę składającą się z ok. 450 jeńców jugosłowiańskich, którzy zostali skierowani do prac kolejowych w Szczecinie, następnie wysłano ich do obozu w Norwegii.
* w sierpniu 1942 dowieziono kanadyjskich żołnierzy wziętych do niewoli podczas Rajdu na Dieppe.
* w połowie marca 1945 obóz został wyzwolony przez Armię Czerwoną.
Ewakuacja i przesiedlenie
25 lutego 1945 większość z więźniów była zmuszona do ucieczki na zachód przed radziecką ofensywą zanim zostali uwolnieni przez Sprzymierzone wojsko w kwietniu 1945.
Warunki życia
Warunki życia w obozie, szczególnie dla niższych stopniem więźniów, były tu znacznie lepsze niż w stalagach południowych. Pracujący w gospodarstwach rolniczych jeńcy mieli możliwość otrzymywania lepszego pożywienia.
Cmentarz Wojenny w Stargardzie Szczecińskim przy ul. Reymonta założony został w 1914 roku, obecnie spoczywa na nim 5004 żołnierzy i jeńców polskich, radzieckich, francuskich, jugosłowiańskich, włoskich, marokańskich, angielskich, belgijskich, serbskich, rumuńskich i portugalskich.
Cmentarz została stworzony jako miejsce pochówku żołnierzy rosyjskich w 1914 roku. W okresie I wojny światowej pochowano tu 95 jeńców: Rosjan, Serbów, Rumunów i Portugalczyków.
Z tego okresu pochodzą trzy pomniki ku czci Rosjan: prawosławnych, wyznawców islamu i żydów.
W czasie II wojny światowej miejsce spoczynku znaleźli tam jeńcy Stalagu w Stargardzie i Oflagu w Dobiegniewie. Według niepełnych danych w czasie wojny złożono tam ciała 369 jeńców, w tym:
* radzieckich - 132
* francuskich - 68
* polskich - 56
* jugosłowiańskich - 55
* włoskich - 22
* belgijskich - 15
* marokańskich - 13
* angielskich - 7
* holenderskich - 1
W 1950 cześć zwłok Anglików, Francuzów i Włochów została ekshumowana przez rodziny. W 1952 cmentarz powiększono do obecnej powierzchni - 1,27 ha. W latach 50. z pojedynczych mogił w okolicach Stargardu, Pyrzyc i Choszczna przeniesiono 70 ciał. Podczas przenoszenia mauzoleum żołnierzy radzieckich z pl. Wolności w Stargardzie w 1996 ekshumowano ciało jedynego żołnierza, który był tam pochowany (mimo że przy mauzoleum było 36 grobów)
Powrót